Pracoholizm bywa powodem do dumy?

Pracoholizm w Polsce staje się problemem coraz bardziej naświetlanym. Ze względu na sytuację ekonomiczną wielu Polaków, jak i sytuację na rynku, uważamy pracę za coś, dla czego warto się poświęcać i o co warto walczyć, nawet za cenę przewyższającą zyski.

Szczególnie, że w naszym kraju nadal aprobowany jest model pracownika, na którym „można polegać”, czyli całkowicie zaangażowanego w sprawy firmy, poświęcającego się w imię jej dobra (nadgodziny, brak urlopu, zabieranie pracy do domu itp). W Europie zajmujemy dość wysokie miejsce pod tym względem, na świecie plasujemy się na początku drugiej dziesiątki.

Pracoholizm jako choroba jest rodzajem uzależnienia behawioralnego, co oznacza, że zapadają na niego osoby podatne na uzależnienia w ogóle. Warto pamiętać, że jest to jedyne uzależnienie, które nie wywołuje wstydu u osoby chorej, wręcz bywa powodem do dumy i budowania swojego dobrego wizerunku u innych oraz poczucia wartości we własnych oczach. To jedna z największych pułapek tego uzależnienia i powód późnego jego wykrywania.

Pracoholicy to często osoby energiczne, ambitne, preferujące rywalizację, jednak o niestabilnym poczuciu własnej wartości i samoocenie. To „popycha” je do ciągłego zdobywania, nowych sukcesów. Tylko one gwarantują poprawę samopoczucia i samooceny.

Niestety, nie jest to trwała zmiana, szybko ponownie pojawia się potrzeba nowych doznań i sygnałów aprobaty społecznej. Ta niestabilność emocjonalna często także powoduje nadmierną potrzebę sprawowania kontroli, lęk przed zależnością od innych, bezradnością, utratą akceptacji i aprobaty społecznej.

Cechy te często jednak są maskowane prezentowaną nadmierną pewnością siebie. W tym sensie obraz tych cech jest bliski zaburzeniom osobowości (osobowość narcystyczna).

Zaangażowanie w pracę, jej rzetelne wykonywanie czy nawet elastyczność w sytuacjach kryzysowych nie jest jeszcze pracoholizmem. Jeśli w normalnych warunkach potrafimy „oderwać się” od pracy, czujemy się swobodnie w innych niż zawodowe sytuacjach, chętnie odpoczywamy czy korzystamy z urlopu, nie grozi nam pracoholizm.

Rzetelna praca w wyznaczonym czasie, dopełnianie obowiązków i kreatywność, okazjonalne nadgodziny czy odwołanie jednego urlopu ze względu na gwałtowny kryzys w firmie (który to urlop odbierany jest niedługo później, po zażegnaniu kryzysu) może być wyrazem naszego zaangażowania i poważnego traktowania zarówno stanowiska, jak i miejsca pracy. Taka postawa powinna być doceniana przez szefa, który holistycznie postrzega dobro firmy, także przez pryzmat dobra pracowników.

Jeśli poddajemy się presji wyścigu szczurów i za cenę zdrowia walczymy o utrzymanie posady, pozwalamy na przekraczanie naszych granic, poświęcamy życie prywatne, rodzinę, a praca staje się jedynym sensem życia, wtedy jest powód do niepokoju. Warto zastanowić się wówczas nad priorytetami, wartościami w życiu i w niektórych sytuacjach postawić granice i powiedzieć „dość”.

Jeśli regularnie zabieramy pracę do domu, bierzemy nadgodziny, mamy trudności w rozmawianiu o czymś innym niż praca, brakuje nam czasu dla rodziny czy przyjaciół, a praca zawsze jest priorytetem, rezygnujemy z realizacji zainteresowań, które wcześniej były dla nas ważne, zaniedbujemy sport, dbanie o zdrowie (wizyty u lekarza, kontrolne itp.) czy rezygnujemy z urlopu, są to sygnały, że nasze zaangażowanie w pracę przekroczyło granice normy.

Dodatkowo, jeśli nie odczuwamy upływu czasu w pracy, dążymy do ciągłej kontroli i perfekcji w miejscu pracy, najmniejszy błąd staje się przyczyną nasilonego poczucia winy, nie odczuwamy zadowolenia i satysfakcji z wykonanych obowiązków, należy zgłosić się do specjalisty.

Innymi objawami, które także powinny nas niepokoić, są te emocjonalne i somatyczne: trudności w utrzymaniu uwagi i koncentracji, zaburzenia lękowe i somatyzacyjne (bóle głowy, kłucie w klatce piersiowej, duszności itp.), odczuwanie ciągłego zmęczenia, spadek nastroju, zaburzenia rytmów okołodobowych (bezsenność, trudności w zasypianiu), zaburzenia seksualne (spadek libido, brak przyjemności z seksu itp.), choroby układu pokarmowego (np. wrzody żołądka) czy układu krążenia (np. nadciśnienie tętnicze, choroby serca, w tym zawał).

Pracoholizm może prowadzić w konsekwencji zarówno do trudności relacyjnych (jest np. jedną z najczęstszych przyczyn rozpadu małżeństw), jak i zdrowotnych (choroby układu krążenia, pokarmowego, zaburzenia lękowe i depresyjne). Wraz z pogłębianiem się choroby prowadzi także do spadku kreatywności, spontaniczności, motywacji, a z czasem nawet do kryzysu, utraty kontroli nad własnym życiem.

Świadomość własnych potrzeb, stabilne poczucie własnej wartości, asertywność, zaangażowanie w inne życiowe role, a także wsparcie bliskich powinny być skuteczną tarczą w walce z pracoholizmem. Rozwój i kariera zawodowa, niezaprzeczalnie ważna zarówno w dzisiejszym świecie, jak i życiu osobistym, nie jest bowiem równoznaczna z całkowitym podporządkowaniem swojego życia pracy.

Elastyczność polegająca na zaangażowaniu w pracę, umiejętności okazjonalnej mobilizacji czy poświęceniu, przy jednoczesnym dbaniu o własne zdrowie, wypoczynek, relaks, życie towarzyskie i rodzinne ma szansę przynieść zarówno rozwój, satysfakcję z pracy i siebie, jak i docenienie przez zwierzchników.

Dla pracodawcy zmotywowany, zadowolony i zdrowy pracownik jest bardziej i dłużej skuteczny. Staje się tym samym znacznie bardziej ceniony i cenny niż zmęczony, zestresowany i wypalony zawodowo pracoholik.